Gdy globalna kultura coraz śmielej wkracza w najmniejsze wspólnoty, na Żywiecczyźnie podjęto próbę przypomnienia, że to, co lokalne, może być równie żywe i porywające jak to, co światowe. Projekt „Tam trza kwitnąć, ka się rośnie – edukacja dzieci i młodzieży w duchu tradycji regionalnej”, zrealizowany przez Fundacja Braci Golec od lipca do grudnia 2025 roku w ramach programu Ministerstwa Edukacji Narodowej „Nasze tradycje”, stał się jedną z najciekawszych inicjatyw edukacyjnych w regionie Żywiecczyzny.
Jego ambicją było coś więcej niż folklorystyczna dekoracja szkolnych akademii. Organizatorzy postawili sobie za cel przywrócenie tradycji należnego jej miejsca – jako realnego, codziennego elementu tożsamości lokalnej. Zamiast muzealnej gabloty zaproponowano żywe doświadczenie: śpiew, ruch, opowieść, rękodzieło i spotkanie z tymi, którzy kulturę regionu niosą w sobie od pokoleń.
Pierwszy krok ku tradycji – przedszkolaki.
Projekt objął najmłodszych mieszkańców regionu. W piętnastu przedszkolach – w tym jednej placówce specjalnej – odbywały się cotygodniowe zajęcia muzyczno-edukacyjne, w których uczestniczyło łącznie 1244 dzieci. Program nie wymagał wcześniejszych umiejętności – opierał się na tym, co dla dziecka naturalne: śpiewie, zabawie, ruchu i słuchaniu historii.
Zajęcia prowadzono w jedenastu miejscowościach: Łodygowicach, Szczyrku, Wilkowicach, Mesznej, Milówce, Rajczy, Lipowej, Juszczynie, Wieprzu, Koszarawie i Kamesznicy. Dzieci poznawały regionalne pieśni, elementy tańca ludowego, zwyczaje doroczne oraz podstawy historii i kultury Żywiecczyzny. Uczyły się rozpoznawać elementy stroju ludowego i oswajały z tradycyjną gwarą.
Istotnym elementem programu były spotkania z „żywą tradycją” – lokalnymi muzykami i depozytariuszami kultury. Dla najmłodszych była to nie tylko lekcja, lecz doświadczenie: wspólne kolędowanie w grudniu, dotykanie instrumentów, słuchanie opowieści przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Właśnie ten bezpośredni kontakt nadawał zajęciom autentyczność, której nie zastąpi żadna prezentacja multimedialna.
Edukacja nie ograniczała się do sal przedszkolnych. W ramach projektu 105 dzieci wzięło udział w lekcjach terenowych, odwiedzając m.in. Muzeum Żywieckie, Skansen w Ślemieniu oraz Muzeum Stara Chałupa w Milówce.
W przestrzeniach naznaczonych historią dzieci poznawały realia dawnego życia, tradycyjne rzemiosła i kulturę ludową poprzez bezpośredni kontakt z eksponatami i warsztaty rękodzielnicze. Nauka stawała się doświadczeniem: można było nie tylko zobaczyć, lecz także dotknąć, spróbować, stworzyć coś własnymi rękami. Każdą wizytę dopełniał wspólny poczęstunek – drobny, lecz ważny gest budujący wspólnotę.
Dzień Stroju Ludowego – tradycja w centrum uwagi
5 października w Łodygowicach odbył się „Dzień Stroju Ludowego” – otwarte wydarzenie o charakterze edukacyjno-kulturalnym. Przestrzeń podzielono na tematyczne strefy, w których uczestnicy mogli poznać budowę, symbolikę i społeczne znaczenie tradycyjnego ubioru.
Pokazom i prelekcjom towarzyszyły warsztaty: od tworzenia piszczałek i bibułkowych ozdób, przez haft regionalny i malowanie drewnianych zabawek, po zajęcia z tradycyjnego wzornictwa w jego współczesnym, użytkowym wydaniu. Spotkanie z projektantami reinterpretującymi ludowe motywy udowodniło, że dialog między przeszłością a nowoczesnością może być twórczy i inspirujący.
Wydarzenie dopełniły występy kapel góralskich, które przypomniały, że muzyka regionu nie jest reliktem – lecz pulsującą częścią jego teraźniejszości.
„Pograjki” – wspólnota dźwięku
Dwanaście spotkań muzycznych pod wspólnym szyldem „Pograjki” zgromadziło 139 młodych instrumentalistów i wokalistów. Skrzypce, kontrabasy, basy góralskie i heligonki zabrzmiały w duchu tradycyjnej orkiestry góralskiej.
Pod okiem doświadczonych instruktorów uczestnicy doskonalili warsztat, ale równie istotne było budowanie kompetencji społecznych: współpracy, odpowiedzialności i kreatywności. Organizatorzy zadbali również o materiały edukacyjne, umożliwiające dalszą samodzielną pracę po zakończeniu cyklu zajęć.
Folklor w szkolnej ławie
Projekt objął także młodzież szkolną. W piętnastu szkołach na terenie Żywiecczyzny przeprowadzono spotkania edukacyjne poświęcone tradycjom ludowym i góralskim. Zajęcia prowadzone przez regionalnych edukatorów pozwalały uczniom zetknąć się z folklorem nie jako abstrakcyjnym hasłem, lecz jako elementem ich własnego dziedzictwa.
W świecie przyspieszonej cyfryzacji i migracji kulturowej inicjatywa Fundacji Braci Golec przypomina, że tożsamość rodzi się z zakorzenienia. A jak sugeruje tytuł projektu – kwitnąć można naprawdę tylko tam, gdzie się wzrasta.
Fot. Fundacja Braci Golec
