Zakończyły się „Ferie w Muzeum na Rozdrożu” w Krzyżowej – tygodniowy cykl zajęć edukacyjnych, który udowodnił, że lokalne muzeum może stać się przestrzenią formowania dojrzałej, świadomej tożsamości najmłodszych. Inicjatywa, zrealizowana w ramach projektu Fundacji Dobry Widok „Beskidzka dolina: przyroda i kultura. Cyfrowy model krajobrazu otoczenia wsi Korbielów, Krzyżowa i Krzyżówki”, zgromadziła uczniów szkół podstawowych z Krzyżowej, Korbielowa i Krzyżówek, oferując im coś znacznie więcej niż sezonową rozrywkę.
Program łączył historię, etnografię i geografię z warsztatami oraz zajęciami terenowymi, przywracając nauce jej pierwotny sens: doświadczenie. Dzieci nie tylko słuchały o przeszłości – uczyły się ją badać. Poznawały zasady pracy muzealnika, zaglądały za kulisy instytucji, która na co dzień pozostaje dla zwiedzających niemal niewidoczna. Podjęły próbę wstępnej inwentaryzacji zbiorów, ucząc się dokumentowania i opisywania dziedzictwa materialnego. Była to lekcja odpowiedzialności za pamięć.
W kolejnych dniach młodzi uczestnicy analizowali zastosowanie dawnych sprzętów gospodarstwa domowego, narzędzi rolniczych i rzemieślniczych. Oglądali zachowane warsztaty stolarski i szewski, rozmawiali o tym, ile czasu, siły i cierpliwości wymagała codzienna praca w góralskim domu. W epoce natychmiastowej gratyfikacji kontakt z materialnym świadectwem przeszłości okazał się doświadczeniem formującym – uczył szacunku dla wysiłku poprzednich pokoleń.
Szczególne znaczenie miała wycieczka po dolinie, połączona z „czytaniem krajobrazu”. Dzieci sprawdzały, jak wysoko sięgały niegdyś pola uprawne, odnajdywały tarasy między działkami i inne ślady dawnego użytkowania ziemi. Krajobraz przestał być tłem – stał się tekstem kultury, który można analizować i interpretować. W tym geograficznym detalu odsłania się bowiem historia pracy, migracji i przystosowania do warunków górskich.
Nowoczesnym dopełnieniem projektu stał się cyfrowy, trójwymiarowy model doliny potoków Glinne i Krzyżówka. Narzędzie to pozwala zrozumieć nie tylko ukształtowanie terenu, lecz także przemiany zagospodarowania przestrzeni w ostatnich dekadach. Połączenie wiedzy przyrodniczej z kulturową tworzy spójną opowieść o miejscu – opowieść, której bohaterami są zarówno ludzie, jak i krajobraz.
Ferie zwieńczyła prelekcja etnografa Macieja Szymonowicza, poświęcona pasterskiemu dziedzictwu regionu i jego współczesnym interpretacjom. W części warsztatowej dzieci tworzyły ozdoby inspirowane tradycyjnymi wzorami, wykorzystując nowoczesne techniki. Był to symboliczny gest: tradycja nie jako skansen, lecz jako żywe źródło inspiracji.
— Muzeum nie jest miejscem przechowywania przedmiotów. To przestrzeń przechowywania pamięci i budowania tożsamości. Chcemy, aby dzieci rozumiały, że historia naszej doliny zapisana jest nie tylko w książkach, ale w krajobrazie, w pracy rąk i w codziennych przedmiotach — podkreśla Marcelina Metera, wiceprezeska Fundacji Dobry Widok.
W czasach, gdy globalne narracje dominują nad lokalnymi, inicjatywy takie jak ta nabierają szczególnego znaczenia. Świadomość tożsamości kulturowej nie rodzi się z deklaracji, lecz z doświadczenia – z dotknięcia drewna w starym warsztacie, z odczytania śladów orki na zboczu, z rozmowy o pracy przodków. „Ferie w Muzeum na Rozdrożu” pokazały, że edukacja zakorzeniona w miejscu może stać się fundamentem odpowiedzialnego uczestnictwa w kulturze.
Przedsięwzięcie "Beskidzka dolina: przyroda i kultura. Cyfrowa wizualizacja krajobrazu przyrodniczego i kulturowego otoczenia wsi Korbielów, Krzyżowa i Krzyżówki " objęte jest wsparciem w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności, Komponent: Odporność i konkurencyjność gospodarki; Inwestycja A2. 5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.
