Przez stulecia europejska wyobraźnia kształtowana była przez porządek patriarchalny, który z uporem godnym lepszej sprawy spychał kobiecość w sferę wstydu, niedomówień i półcieni. Wmawiano społeczeństwom, że kobieta jest istotą niebezpieczną, nieczystą, wymagającą kontroli. Tymczasem paradoks historii polega na tym, że to właśnie ona – w swojej fizjologii i biologicznym rytmie – pozostaje najbliżej natury, tej pierwotnej nauczycielki cykliczności, która od zarania dziejów wyznacza tempo życia wszelkich stworzeń.
Dawne kultury postrzegały czas jako krąg, nie linię. Mierzono go obserwacją nieba: ruchem słońca, wędrówką gwiazd, powracającymi fazami księżyca. W ten sposób rodziły się kalendarze i porządki świąt. Kobieca fizjologia nie budziła wówczas zażenowania – była oczywistym elementem kosmicznego ładu. Dopiero nowoczesność, mieniąca się racjonalną, uczyniła z niej temat przemilczany. Wraz z tym przemilczeniem osłabła świadomość głębokiego, naturalnego związku kobiety z rytmem świata.
Nauka, która tak często bywała narzędziem odczarowywania mitu, w tym wypadku przywraca mu należne miejsce. Wiemy dziś, że spośród ssaków jedynie nieliczne gatunki – poza człowiekiem – menstruują w regularnym cyklu. Cykl kobiecy nie jest anomalią; jest równie naturalny jak obieg Ziemi wokół Słońca. Można go czytać jak kalendarz pór roku: faza folikularna przypomina wiosnę – czas wzrostu i energii; owulacja to pełnia lata; lutealna – dojrzała, refleksyjna jesień; menstruacja – cicha zima, moment wycofania i odnowy. I znów następuje początek. Krąg zamyka się, by mógł rozpocząć się od nowa.
Symbolika ta znajduje potwierdzenie w biologii. Płód żeński już w łonie matki wytwarza własne komórki jajowe. Oznacza to, że kobieta nosi pod sercem nie tylko córkę, lecz w pewnym sensie także przyszłe pokolenie. Ta ciągłość – niemal namacalna – czyni z niej żywy pomost między przeszłością a przyszłością.
W kulturach pierwotnych kobieta była źródłem życia w sensie dosłownym i symbolicznym. Poród stanowił rytuał przejścia – doświadczenie graniczne, w którym uczestniczyła wspólnota kobiet. Na Żywiecczyźnie jeszcze w XX wieku w okresie ostatków matki tańczyły, by „zbudzić ziemię” do urodzaju. Wierzono, że ta, która dała życie, zyskała szczególną moc łączenia się z naturą. Przed nadejściem chrześcijaństwa to kobiety sprawowały opiekę nad chorymi i umierającymi, znały zioła, czuwały przy narodzinach i przy śmierci. Cykl – od pierwszego oddechu po ostatni – pozostawał w ich rękach.
Dziś, gdy dawne hierarchie kruszeją, zapomniana symbolika powraca. Na Żywiecczyźnie – jak i w całej Polsce – kobiety obejmują stanowiska kierownicze, prowadzą przedsiębiorstwa, przewodzą oddziałom szpitalnym, angażują się w politykę lokalną, edukację i sport. Równolegle rośnie grono mężczyzn, którzy bez kompleksów przejmują obowiązki domowe, współtworząc partnerski model rodziny. To nie rewolucja przeciw komuś, lecz korekta równowagi.
Być może nadszedł czas, by spojrzeć na kobiecość nie przez pryzmat stereotypu, lecz jako na przypomnienie o cyklicznej naturze świata. W epoce przyspieszenia i linearnych ambicji kobiecy rytm pozostaje cichą lekcją: wszystko ma swój czas wzrostu, pełni i odpoczynku. A życie – jak ziemia – odradza się w kręgu.
