Turysta przyjeżdża w góry i do każdego napotkanego górala zwraca się "Baco!" często nie mając pojęcia kim w ogóle baca jest. Na twarzach lokalnych mieszkańców pojawia się pobłażliwy uśmiech bo przecież to nie pierwszy raz. Dlatego redyk jako wydarzenie kulturowe musi przetrwać - by móc ludziom przekazywać wiedzę i tradycję.
W centrum osób biorących udział w uroczystym wyprowadzeniu owiec na wypas jest zawsze baca, postać obdarzona autorytetem, doświadczeniem i odpowiedzialnością, której znaczenie wykracza daleko poza zwykłe zarządzanie stadem. U jego boku pracują juhasi – młodsi, mniej doświadczeni, ale niezbędni w tym precyzyjnie działającym przedsięwzięciu jakim jest pasterstwo w górach. Między juhasami biegają psy pasterskie - pełniące tak samo ważną rolę. Dobrze wyszkolony pies pasterski dominuje nad stadem owiec, sygnalizuje podejrzane zapachy i dźwięki oraz broni zwierząt.
Relacja między bacą a juhasem to nie tylko podział obowiązków, lecz także model społeczny oparty na hierarchii, zaufaniu i przekazywaniu wiedzy. W czasach, gdy wiele tradycyjnych zawodów zanika lub ulega transformacji, ten układ wciąż trwa, przypominając o dawnych formach organizacji pracy i życia.
Baca to główny pasterz - pełni funkcję kierowniczą całego przedsięwzięcia, jakim jest wypas owiec. To on odpowiada za przyjęcie stada od gospodarzy, organizację pracy oraz końcowe rozliczenie. Jego rola jest więc zarówno praktyczna, jak i ekonomiczna. Każda decyzja - od wyboru miejsca wypasu po sposób przetwarzania mleka - ma bezpośredni wpływ na wynik całego sezonu.
Nie jest to jednak jedynie funkcja zarządcza. Baca to także strażnik tradycji. To on zna rytuały związane z rozpoczęciem i zakończeniem wypasu, przekazuje dawne zwyczaje oraz dba o ich zachowanie. W wielu przypadkach przypisywano mu również wiedzę o charakterze niemal magicznym - umiejętność ochrony stada przed chorobami czy nieszczęściem. Niezależnie od tego, jak współcześnie interpretować te praktyki, jedno pozostaje niezmienne: jego pozycja w społeczności była i jest wyjątkowa.
Juhas, stojący niżej w tej hierarchii, pełni rolę pomocnika. To on wykonuje codzienną, często wymagającą fizycznie pracę. Wypas owiec, pilnowanie ich na rozległych terenach,dojenie czy utrzymaniu bacówki - wszystkie te zadania należą do jego obowiązków. Juhas działa pod nadzorem bacy, realizując jego polecenia i ucząc się zawodu poprzez praktykę.
Różnica między nimi nie sprowadza się wyłącznie do zakresu obowiązków. To także różnica doświadczenia i odpowiedzialności. Baca ponosi konsekwencje decyzji, juhas natomiast zdobywa umiejętności, które w przyszłości mogą pozwolić mu awansować. W tym sensie relacja ta przypomina dawny model mistrz - uczeń, w którym wiedza przekazywana jest bezpośrednio, poprzez obserwację i działanie.
Warto zauważyć, że system ten opiera się na wzajemnym zaufaniu. Baca musi polegać na juhasach w codziennych zadaniach, natomiast juhasi muszą ufać jego decyzjom. W warunkach górskich, gdzie zmienna pogoda i trudny teren mogą stanowić realne zagrożenie, taka współpraca nie jest jedynie kwestią organizacji pracy, lecz często także bezpieczeństwa.
Współcześnie rola bacy i juhasa ulega pewnym zmianom. Turystyka, komercjalizacja produktów regionalnych oraz rosnące zainteresowanie kulturą ludową sprawiają, że pasterstwo staje się nie tylko działalnością gospodarczą, ale także elementem dziedzictwa kulturowego prezentowanego szerszej publiczności. Mimo to podstawowy podział ról pozostaje niezmienny.
Baca nadal jest symbolem odpowiedzialności i doświadczenia, juhas - pracy i nauki. Razem tworzą strukturę, która, choć zakorzeniona w przeszłości, wciąż znajduje swoje miejsce w nowoczesnym świecie. W ich relacji odbija się coś więcej niż tylko organizacja wypasu - to obraz społeczności, w której hierarchia nie jest narzucona, lecz wynika z wiedzy, umiejętności i zaufania.
W epoce, w której wiele relacji zawodowych ulega spłaszczeniu, a tradycyjne role tracą na znaczeniu, ten górski model współpracy pozostaje przypomnieniem, że doświadczenie wciąż ma wartość, a autorytet może wynikać z praktyki, a nie jedynie formalnej pozycji.
