Współczesny świat jest zdominowany przez ekrany smartfonów i plastikowe, masowo produkowane zabawki. Łatwo więc zapomnieć o prostocie i głębi, jaka kryje się w drewnianym koniku czy ręcznie wykonanej lalce. Jednak w obliczu kryzysu uwagi i rosnącej potrzeby zakorzenienia, powrót do ludowych tradycji - do wytwarzania zabawek, śpiewania dawnych piosenek i wspólnych zabaw - staje się nie tylko sentymentalną podróżą w przeszłość, ale wręcz palącą koniecznością wychowawczą. To właśnie w tych pozornie archaicznych czynnościach kryje się klucz do harmonijnego rozwoju dziecka oraz budowania trwałej, kulturowej tożsamości.
Dziedzictwo, które ożywia
Dziedzictwo kulturowe wsi to nie tylko zbiór eksponatów w skansenie. To żywa opowieść o pomysłowości i zaradności naszych przodków. Dawniej dziecięcą wyobraźnię rozpalały przedmioty najprostsze z pozoru: patyk, który stawał się piszczałką czy żeliwne kółko od pieca, które pędziło przez wiejskie drogi . Tworzenie prostych , ludowych zabawek to tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie, która daje twórcom ogromną satysfakcję . Ta radość płynąca z ręcznej pracy, z kontaktu z surowym materiałem, jest dla nich bezcenna. Ludowe zabawki nie potrzebują baterii - jedynie fantazji.
Warsztaty, takie jak te zorganizowane przez Fundację 9sił w ramach programu Folk(od)nowa w Jeleśni pokazują, że zainteresowanie tym rzemiosłem nie maleje . Dzieci z entuzjazmem tworzą własne kolorowe koniki czy bukiety skomponowane z kwiatów z bibuły, ucząc się nie tylko historii, ale przede wszystkim cierpliwości i precyzji. To namacalny dowód na to, że tradycja nie jest martwą literą, a przestrzenią do twórczej ekspresji, która wzmacnia więź z regionem i jego historią. Podobnie rzecz ma się z muzyką i śpiewem - dźwięki prostych instrumentów i dawnych przyśpiewej przenoszą dzieci w świat dawnych melodii, które są nośnikiem lokalnych opowieści i emocji .
Zakorzenienie w epoce globalizacji
Edukacja regionalna, zgodnie z definicją przytaczaną w literaturze przedmiotu, to koncepcja podkreślająca dydaktyczne znaczenie lokalnego dziedzictwa kulturowego jako niezbędnego elementu tożsamości jednostkowej i społecznej. W dobie globalizacji i unifikacji kulturowej, poznanie własnych korzeni, zrozumienie swojej małej ojczyzny, staje się fundamentem budowania silnego i pewnego siebie człowieka. Jak podkreślają autorzy prac z zakresu pedagogiki, niezbędne jest rozpoznanie, kim się jest, co w praktyce oznacza poznanie korzeni, czyli dziedzictwa kulturowego . Dziecko, które wie, skąd pochodzi, potrafi odnaleźć swoje miejsce w świecie i z szacunkiem patrzeć na inne kultury.
Przekazywanie tego dziedzictwa nie jest wyłącznie zadaniem szkół, ale całej wspólnoty - rodzin, muzeów, bibliotek i stowarzyszeń . Święta i obrzędy ludowe, które przez wieki wyznaczały rytm życia na wsi, są nośnikiem wartości i budują poczucie wspólnoty . Wprowadzanie dzieci w ten świat - nie tylko od święta, ale poprzez codzienne zabawy i piosenki - to inwestycja w ich kulturową świadomość.
Rozwój dziecka na wielu płaszczyznach
Wartość ludowych tradycji nie kończy się jednak na sferze kulturowej. Są one niezwykle skutecznym narzędziem wspierającym rozwój dzieci w wymiarze fizycznym, emocjonalnym i społecznym. Integracyjne tańce ludowe to doskonały trening rytmizacji, gracji, koordynacji wzrokowo-ruchowej, a także współpracy w grupie . Zabawy z rymowankami czy nauka piosenek rozwijają pamięć słuchową, poczucie rytmu i sprawność manualną . Dzieci uczą się empatii, szacunku i radości ze wspólnego działania - wszystko to w atmosferze świetnej zabawy, która angażuje cały organizm.
Ludowe gry i zabawy uczą także precyzji, dokładności ruchu oraz doskonalą współpracę obydwu półkul mózgowych . Są więc naturalnym, holistycznym treningiem, który wspomaga koncentrację i koordynację, co w czasach powszechnego deficytu ruchu ma ogromne znaczenie. Samo tworzenie zabawek, na przykład drewnianych zwierzątek, to z kolei ćwiczenie motoryki małej i kreatywności. Powstają one w prosty, ręczny sposób co jest kwintesencją myślenia przyczynowo-skutkowego i planowania przestrzennego .
W świecie, który pędzi do przodu, wartość powrotu do korzeni staje się coraz bardziej widoczna. Utrwalanie w dzieciach ludowych tradycji to nie krok wstecz, lecz mądra inwestycja w ich przyszłość - w ich kreatywność, zdrowie psychofizyczne oraz głębokie poczucie własnej tożsamości. To lekcja pokory wobec natury i podziwu dla rąk, które z prostego kawałka drewna potrafią wyczarować magię.
Dzieciństwo może być najpiękniejszym okresem życia człowieka - ale to tylko od nas dorosłych zależy czy zainwestujemy w nasze dzieci czas by budowały fundamenty swojej tożsamości i przyszłego rozwoju.
Marzena Wendzel - Łabęcka
