Wrzesień sprzyja powrotom do historii II wojny światowej. Być może dlatego właśnie teraz na kinowych ekranach pojawia się „Niebo nad Normandią” Anthony’ego Marasa - film, który zamiast prowadzić widza przede wszystkim na pole bitwy, zabiera go tam, gdzie wojna wygląda zupełnie inaczej. Do pomieszczeń sztabowych, w których nie słychać jeszcze huku dział, ale napięcie jest niemal namacalne.
Bo tutaj stawką nie jest pojedyncza potyczka. Stawką jest operacja, od której powodzenia zależy zakończenie wojny.
Najważniejsza prognoza w życiu
W czerwcu 1944 roku alianci byli gotowi do rozpoczęcia największej operacji desantowej w historii. Plan był gigantyczny. Żołnierze, okręty, samoloty, sprzęt i zaopatrzenie miały zostać skierowane przez kanał La Manche w stronę francuskiego wybrzeża.
Tyle że morze nie interesowało się planami generałów.
Wiatr, fale, zachmurzenie i widoczność mogły zdecydować o tym, czy setki tysięcy ludzi bezpiecznie dotrą na miejsce, czy też precyzyjnie przygotowana operacja zamieni się w katastrofę. Termin lądowania wyznaczono na 5 czerwca, lecz warunki atmosferyczne zmusiły alianckie dowództwo do przesunięcia rozpoczęcia operacji.
Pojawiła się więc niezwykle krucha granica pomiędzy „jeszcze poczekajmy” a „teraz albo nigdy”.
I właśnie na tej granicy rozgrywa się film.
Człowiek kontra zegar
W „Niebie nad Normandią” szczególne miejsce zajmuje James Stagg, meteorolog odpowiedzialny za dostarczanie dowództwu informacji o pogodzie. Jego praca nie przypomina jednak spokojnego analizowania map w zaciszu gabinetu.
Każda kolejna prognoza może wpłynąć na decyzję najwyższych dowódców.
Problem jest brutalnie prosty: pogodzie nie można rozkazać. Można ją jedynie próbować przewidzieć.
Stagg musi więc zrobić coś, czego wojskowe dowództwo oczekuje od każdego specjalisty - przedstawić możliwie najlepszą ocenę sytuacji. Jednocześnie doskonale wie, że żadna prognoza nie daje pełnej pewności. Kilka godzin może zmienić wszystko.
Na stole leżą mapy. W słuchawkach pojawiają się kolejne meldunki.
A czas płynie.
Nie ma już miejsca na bezpieczną decyzję
Eisenhower stoi przed wyborem, w którym właściwie nie istnieje rozwiązanie pozbawione ryzyka.
Jeżeli alianci wyruszą zbyt wcześnie, sztorm może zniszczyć planowaną operację. Jeżeli odłożą ją zbyt długo, Niemcy mogą zyskać dodatkowy czas i szansę na lepsze przygotowanie obrony.
Do tego dochodzi jeszcze jeden element: tak ogromnego przedsięwzięcia nie można po prostu zatrzymać i przełożyć bez konsekwencji. Żołnierze są już przygotowani. Jednostki znajdują się w gotowości. Samoloty mają swoje zadania. Logistyka została uruchomiona.
Każda godzina ma swoją cenę.
Film pozwala spojrzeć na D-Day z perspektywy ludzi, których zazwyczaj nie widzimy na pierwszym planie. Meteorologów, oficerów sztabowych, specjalistów od łączności i dowódców. Nie biegną przez plażę z karabinem w ręku, ale ich odpowiedzialność jest równie realna.
Muszą podejmować decyzje, mając świadomość, że konsekwencji nie da się później cofnąć.
72 godziny do historii
Akcja filmu obejmuje okres poprzedzający lądowanie. To zaledwie kilkadziesiąt godzin, ale w tej historii każda z nich wydaje się mieć ciężar całych dni.
Widz wie, co wydarzyło się później. Wie, że 6 czerwca 1944 roku alianci rozpoczęli operację „Overlord”. Wie, że na plażach Normandii pojawiły się ogromne siły desantowe.
Bohaterowie filmu tego jednak nie wiedzą.
Dla nich przyszłość jest zamknięta w prognozach pogody.
Nie wiedzą, czy następny meldunek przyniesie nadzieję, czy każe ponownie odsunąć decyzję. Nie wiedzą, czy kilka godzin poprawy warunków rzeczywiście nadejdzie. Nie wiedzą również, czy przeciwnik wykorzysta każdą kolejną zwłokę.
To właśnie tutaj film buduje swoje napięcie.
Nie poprzez nieustanne eksplozje, lecz poprzez oczekiwanie.
Bez huku
„Niebo nad Normandią” nie jest klasycznym widowiskiem wojennym, w którym najważniejsze są bitwy i spektakularne sceny walki. To opowieść o chwili, która poprzedza bitwę - i o ludziach zmuszonych zdecydować, kiedy ta chwila powinna nadejść.
W tym świecie nie ma prostych odpowiedzi. Są dane, doświadczenie, intuicja i ogromna odpowiedzialność.
Jest również świadomość, że gdzieś poza ścianami sztabu czekają tysiące ludzi.
I jest zegar.
To on nadaje całej historii szczególny rytm. Kolejne minuty nie są już tylko jednostkami czasu. Stają się częścią decyzji.
W pewnym momencie przestajemy więc oglądać film o meteorologii, generałach czy planowaniu wojskowym. Zaczynamy obserwować ludzi postawionych przed sytuacją, w której nie można mieć pewności, a mimo to trzeba powiedzieć: ruszamy.
Bo historia nie zaczyna się wtedy, gdy pada pierwszy strzał a zaczyna się wcześniej - w chwili, gdy ktoś patrzy w niebo i musi zdecydować, czy właśnie nadszedł ten moment...
Marzena Wendzel - Łabęcka
